mufassall

Aloqa / 2 / 6

Xabar navbatlari

Do'kon buyurtma xatini soniyasiga 100 ta xat qabul qiladigan provayder orqali yuboradi, aksiya esa soniyasiga 600 ta buyurtma olib keladi. Navbat to'lqinni qanday yutadi va unda nimalarni sozlash shart: lease, ack, backoff, dead-letter navbat va backpressure.

  • 14 daq
  • O'rta
  • 12 qadam
Buyurtma p95
950 ms
Backlog
0
Xat kechikishi
1 s
Yo'qolgan xat
0 /soat
Lab'da ochish

30%
  • so'rov
  • javob
  • qayta yetkazish
  • takroriy
  • yo'qolgan
  • chaqiruv: javob shu chiziqda qaytadi

Raqamlar — model ssenariysi, o'lchov emas

Haqiqiy so'rov

Do'kon API → Pochta provayderi

So'rov

POST /v1/send HTTP/1.1
Host: mail.example.com
Authorization1: yashirilgan

{
  "to": "u_42@example.com",
  "template": 2"order_paid",
  "order_id": "ord_5521"
}

Javob

HTTP/1.1 202 Accepted
X-Response-Time3: 820 ms
  1. Authorization · yashirilgan — Do'konning provayderdagi API kaliti. Bu yerda yashirilgan.
  2. template — Qaysi xat yuboriladi. Provayder uni buyurtma ma'lumoti bilan to'ldiradi.
  3. X-Response-Time — Har buyurtma so'rovining 820 ms'i boshqa birovni kutishga ketadi.

Agar shunday bo'lsa-chi?

O'z raqamlaringizni qo'ying: natija va formula darhol qayta hisoblanadi.

Navbatga soniyasiga tushadigan ishlar.

Navbatdan parallel ish oladigan workerlar soni.

Bitta workerga bitta xatni yuborish uchun kerak bo'lgan vaqt.

Natija

Bandlik ρ
0,80
Kutib qolish ehtimoli
80%
Navbatda o'rtacha kutish
80ms
Jami vaqt (kutish + ish)
100ms
Navbatda o'rtacha ishlar
3,2

Hisob

μ = 1000 / 20 ms = 50,0/s
ρ = λ / (c × μ) = 40 / (1 × 50,0) = 0,80
P(wait) = ErlangC(c = 1, λ/μ = 0,80) = 0,800
Wq = P(wait) / (c × μ − λ) = 0,800 / 10,0 = 80,0 ms

Soddalashtirilgan darslik modeli: yo'nalish va miqyosni ko'rsatadi, benchmark emas.

O'zingiz quringKonspektDarslarni solishtirish

Kurs: 74 dars
  1. 01 Asoslar

    1. So'rovning yo'li
    2. Kechikish va o'tkazuvchanlik
    3. Qog'oz ustida hisob
  2. 02 Masshtablash

    1. Vertikal va gorizontal masshtablash
    2. Yukni taqsimlash
    3. Holatsiz (stateless) serverlar
    4. Keshlash
    5. Keshni yangilash (invalidation)
    6. CDN va edge keshlar
  3. 03 Ma'lumot va saqlash

    1. SQL va NoSQL
    2. Bazadagi indekslar
    3. Geo qidiruv: kim yaqinda
    4. Matn bo'yicha qidiruv (full-text search)
    5. Vektor qidiruv
    6. Saqlash dvigatellari: B-tree va LSM
    7. Bloom filtri
    8. Bazani replikatsiya qilish
    9. Sharding
    10. Consistent hashing
    11. Unikal ID'lar
    12. CAP: aloqa uzilganda
    13. Konsensus va lider saylovi
    14. Tranzaksiyalar
    15. Fayl yuklash
  4. 04 Aloqa

    1. API uslublari
    2. Xabar navbatlari
    3. Pub/sub va hodisalar jurnali
    4. Real-time yangilanishlar
    5. Callback'lar ishonchliligi
    6. Webhook'larni ishonchli yuborish
  5. 05 Ishonchlilik

    1. Zaxira va failover
    2. Rate limiting
    3. Timeout va qayta urinishlar
    4. Kuzatuvchanlik (observability)
    5. SLO va xato byudjeti
    6. Backpressure
  6. 06 Arxitektura

    1. Mikroservislar
    2. Servislarni topish (service discovery)
    3. Saga va outbox
    4. O'zgarishlarni ushlash (CDC)
    5. Tranzaksion outbox
    6. Taqsimlangan lock'lar
    7. Batch va stream
    8. Multi-tenancy: ko'p mijozli tizim
    9. Event sourcing
  7. 07 Xavfsizlik

    1. Autentifikatsiya
    2. Avtorizatsiya
    3. Shifrlash va sirlar
    4. Maxfiy ma'lumotlarni boshqarish
  8. 08 Yetkazib berish

    1. Testlash
    2. CI/CD: commit'dan production'gacha
    3. To'xtovsiz migratsiyalar
    4. Feature flag'lar
  9. 09 Butun tizimlar

    1. Talablardan dizayngacha
    2. URL qisqartirgich loyihasi
    3. Yangiliklar lentasi loyihasi
    4. Chat loyihasi
    5. Video sayt loyihalash
    6. Qidiruv takliflari (autocomplete) dizayni
    7. Job scheduler (vazifa rejalashtiruvchi) dizayni
  10. 10 Biznes jarayonlar

    1. To'lov shlyuzi
    2. Pul va yaxlitlash
    3. Ikki yoqlama hisob daftari
    4. To'lovlarni solishtirish
    5. Obuna to'lovlari
    6. Elektron raqamli imzo
    7. Hujjatning hayot sikli
    8. Audit jurnali
    9. Xabarnomalarni yetkazish
    10. Ommaviy import
    11. Pulni qaytarish va chargeback
    12. Hujjatlarni uzluksiz raqamlash
  11. 11 Real tajribalar

    1. Tajriba: Discord xabarlarni qanday saqlaydi
    2. Tajriba: Figma'da birgalikda tahrirlash