mufassall

Atamalar lug'ati

Kursdagi asosiy atamalar: har biri bir-ikki gapda va uni tushuntiradigan dars bilan.

API gateway

Barcha servislar oldidagi bitta kirish eshigi: tokenni tekshiradi, rate limit qo'llaydi, request id qo'shadi va yo'l bo'yicha yo'naltiradi. Ichki tuzilmani klientlardan yashiradi.

Darsda: Mikroservislar →
At-least-once yetkazish

Xabar kamida bir marta yetkaziladi, ba'zan esa ikki marta. Shuning uchun iste'molchi takrorni event_id bo'yicha tashlaydi yoki idempotent yozadi.

Darsda: Saga va outbox →
B-tree

Ma'lumotni saralangan sahifalarda saqlab, joyida yangilaydigan tuzilma. O'qish va oraliq so'rovlar tez, lekin har kichik yozuv tasodifiy joydagi butun sahifani qayta yozadi.

Darsda: Saqlash dvigatellari: B-tree va LSM →
Backpressure

Iste'molchi ulgurmay qolganda producer'ni sekinlatish. Navbat chegaralanadi va cheksiz o'sish o'rniga producer kutadi.

Darsda: Xabar navbatlari →
Base62 kod

Har havolaga noyob raqam berib, uni harf va raqamlardan iborat qisqa kodga aylantirish. Har xil raqam doim har xil kod beradi, shuning uchun hash kabi to'qnashuv bo'lmaydi.

Darsda: URL qisqartirgich loyihasi →
Batch va stream

Batch job ma'lumotni davriy, masalan har kecha bir yo'la ishlaydi: oddiy va qayta yurgizsa bo'ladi, lekin kechikadi. Stream hodisalarni kelishi bilan oynalar bo'yicha sanaydi: yangi, lekin murakkabroq.

Darsda: Batch va stream →
Blue-green deploy

Ikki to'liq server to'plami: yangi versiya bo'sh to'plamga chiqadi va balancer trafikni bir qadamda o'tkazadi. Orqaga qaytish soniyadan kam, narxi esa ikki baravar server.

Darsda: CI/CD: commit'dan production'gacha →
Canary deploy

Yangi versiya avval trafikning kichik qismiga, masalan 5% iga beriladi va xato darajasi eski versiya bilan solishtiriladi. Yomon release ozchilikka tegadi va qoida uni o'zi orqaga qaytaradi.

Darsda: CI/CD: commit'dan production'gacha →
CAP

Tarmoq bo'linganda tizim tanlashi kerak: izchil qolib (CP) uzilgan tomonda yozuvni rad etish yoki ochiq qolib (AP) ikkala tomonda qabul qilish. Uzilish paytida ikkalasi birga bo'lmaydi.

Darsda: CAP: aloqa uzilganda →
Cache-aside

Eng keng tarqalgan kesh usuli: ilova avval keshga qaraydi, miss bo'lsa bazadan o'qiydi va javobni keshga qo'yadi. Keyingi so'rovlar hit bo'lib, xotiradan javob oladi.

Darsda: Keshlash →
CDN va edge

Statik fayllarni foydalanuvchiga yaqin edge serverlardagi keshdan beradigan tarmoq. Origin faqat miss'larni to'ldiradi, nima va qancha keshlanishini Cache-Control hal qiladi.

Darsda: CDN va edge keshlar →
CI/CD

CI har commit'ni bir marta build va test qilib, bitta o'zgarmas artefakt chiqaradi; faqat yashil build deploy bo'ladi. Deploy kichik, avtomatik va oson qaytariladigan bo'ladi.

Darsda: CI/CD: commit'dan production'gacha →
Circuit breaker

Xatolar ulushi chegaradan oshsa, breaker ochiladi va bir muddat o'lik servisga umuman qo'ng'iroq qilmasdan zaxira javob qaytaradi. Keyin half-open holatda bitta sinov chaqiruvi uni yopish yoki qayta ochishni hal qiladi.

Darsda: Timeout va qayta urinishlar →
Consistent hashing

Node'lar va kalitlar bitta halqaga qo'yiladi, kalit soat strelkasi bo'yicha keyingi node'ga tegishli. Node qo'shilsa yoki chiqsa kalitlarning faqat ~1/N qismi ko'chadi; virtual node'lar yukni tenglashtiradi.

Darsda: Consistent hashing →
Consumer group

Bitta obunachining bir nechta nusxasi topic partition'larini bo'lishib oladi, har partition'ni faqat bitta a'zo o'qiydi. Kengaytirish partition sonigacha ishlaydi, tartib esa faqat kalit ichida saqlanadi.

Darsda: Pub/sub va hodisalar jurnali →
Cursor bilan sahifalash

Keyingi sahifa OFFSET bilan emas, oxirgi ko'rilgan yozuvni bildiruvchi cursor bilan so'raladi. Yangi yozuvlar qo'shilsa ham sahifalar takrorlanmaydi va o'tkazib yuborilmaydi.

Darsda: API uslublari →
Dead-letter navbat

Bir necha urinishdan keyin ham ishlanmaydigan zaharli xabar ko'chiriladigan alohida navbat. U asosiy navbatni to'smaydi va kuzatib turiladi.

Darsda: Xabar navbatlari →
Dirty read

Boshqa tranzaksiyaning hali commit qilinmagan qoralamasini o'qish. Agar u rollback bo'lsa, o'qigan tomon hech qachon bo'lmagan ma'lumotdan foydalangan bo'ladi.

Darsda: Tranzaksiyalar →
Diskda shifrlash (at rest)

Ma'lumot bazaga yozilishdan oldin shifrlanadi, shunda disk va backup'larda faqat shifrlangan matn qoladi. Kalit ma'lumot yonida tursa, bu hech narsani himoya qilmaydi.

Darsda: Shifrlash va sirlar →
Eksponensial backoff

Har qayta urinishdan oldin kutish vaqti ikki baravar oshadi. Darhol qayta urinishlar yiqilgan servisni bo'ronga ko'mib tashlamaydi.

Darsda: Timeout va qayta urinishlar →
Envelope shifrlash (KMS)

Har yozuv o'z data key'i bilan shifrlanadi, data key esa KMS'dan chiqmaydigan master key bilan o'raladi. Bazada faqat o'ralgan kalit saqlanadi; kalitni almashtirish ma'lumotni emas, kalitlarni qayta o'rashni talab qiladi.

Darsda: Shifrlash va sirlar →
Eventual consistency

Yozish to'xtasa, barcha nusxalar oxir-oqibat bir xil bo'ladi, lekin har lahzada emas. Asinxron replikatsiyada qisqa vaqt eskirgan o'qish bo'lishi mumkin.

Darsda: CAP: aloqa uzilganda →
Failover

Asosiy baza o'lganda zaxira replikani primary qilib ko'tarish va ilovani unga yo'naltirish. Avtomatik failover buni odamsiz, soniyalar ichida qiladi.

Darsda: Zaxira va failover →
Fan-out (on write / on read)

Fan-out on write post yozilganda uning id'sini har obunachining lenta keshiga qo'yadi, fan-out on read esa lentani ochilganda yig'adi. Ko'pchilikka push, juda mashhur akkauntlarga pull ishlatiladigan gibrid eng yaxshi ishlaydi.

Darsda: Yangiliklar lentasi loyihasi →
Feature flag

Kod prod'ga o'chirilgan holda chiqadi va flag orqali avval xodimlarga, keyin foydalanuvchilarning bir qismiga yoqiladi. Muammo bo'lsa flag bir soniyada o'chiriladi: deploy bu hali release emas.

Darsda: CI/CD: commit'dan production'gacha →
Fencing token

Har yangi lock bilan beriladigan o'suvchi raqam. Himoyalangan resurs ko'rgan eng katta raqamni eslab qoladi va eski lock bilan uyg'ongan worker'ning yozuvini rad etadi.

Darsda: Konsensus va lider saylovi →
Gorizontal masshtablash

Bitta katta server o'rniga ko'p serverlar qo'yish. Buning uchun oldida load balancer va stateless app serverlar kerak.

Darsda: Vertikal va gorizontal masshtablash →
GraphQL

Klient qaysi maydonlar kerakligini so'rovning o'zida yozadi va bitta chaqiruvda oladi. N+1 serverga ko'chadi, shuning uchun resolver'lar guruhlanadi va so'rov narxi cheklanadi.

Darsda: API uslublari →
gRPC

Qat'iy sxemali, ikkilik formatdagi tez RPC protokoli. O'z servislaringiz orasidagi ichki chaqiruvlarga mos.

Darsda: API uslublari →
Health check

Balancer serverni muntazam tekshirib turadi va javob bermaganini bir necha soniyada pool'dan chiqaradi. Server tuzalgach u yana qaytariladi.

Darsda: Yukni taqsimlash →
Idempotency-Key

Klient har yaratish so'roviga qo'shadigan noyob kalit. Server kalitni saqlaydi va takroriy so'rovga yangi buyurtma yaratmasdan o'sha javobni qaytaradi.

Darsda: API uslublari →
Idempotentlik

Amalni bir marta yoki bir necha marta bajarish bir xil natija beradi. Xabarlar qayta yetkazilishi mumkin, shuning uchun har handler idempotent bo'lishi kerak.

Darsda: Callback'lar ishonchliligi →
Ikki fazali commit (2PC)

Koordinator avval hamma ishtirokchidan prepare va ovoz so'raydi, hamma "ha" desa commit yuboradi. Ishtirokchilar butun davomida qulf ushlaydi va koordinator yiqilsa osilib qoladi, shuning uchun undan qochishadi.

Darsda: Saga va outbox →
Indeks

Baza qatorlarni butun jadvalni o'qimasdan topishi uchun alohida saralangan tuzilma, odatda B-tree. Composite indeksda ustunlar tartibi muhim, har indeks esa har yozuvni sekinlashtiradi.

Darsda: Bazadagi indekslar →
Izolyatsiya darajasi

Parallel tranzaksiyalar bir-birining o'zgarishini qanchalik ko'rishini belgilaydi: READ COMMITTED, REPEATABLE READ, SERIALIZABLE. Daraja qanchalik yuqori bo'lsa, shuncha ko'p anomaliya yopiladi, lekin qayta urinish ko'payadi.

Darsda: Tranzaksiyalar →
Jitter

Kutish vaqtiga tasodifiy qism qo'shish, shunda ko'p klient bir lahzada qayta urinmaydi. Kesh TTL'lariga ham qo'shiladi, kalitlar birga tugamasligi uchun.

Darsda: Timeout va qayta urinishlar →
JWT

Istalgan servis bazaga so'ramasdan tekshira oladigan imzolangan token. Uni darhol bekor qilib bo'lmaydi, shuning uchun access token qisqa muddatli bo'ladi va refresh token bilan juftlanadi.

Darsda: Autentifikatsiya →
Kesh invalidatsiyasi

Ma'lumot o'zgarganda keshdagi eski nusxani o'chirish. Yozuv commit bo'lgandan keyin kalit o'chiriladi va keyingi o'qish yangi qiymatni oladi.

Darsda: Keshlash →
Keshga yopirilish (stampede)

Issiq kalit tugagan lahzada minglab so'rov bir vaqtda miss qilib, bazaga bir xil so'rov bilan boradi. Coalescing va tasodifiy TTL bunga qarshi ishlaydi.

Darsda: Keshlash →
Kechikish (latency)

Bitta so'rov boshidan oxirigacha qancha vaqt olishi. Yuk oshganda unga ishning o'zidan tashqari navbatda kutish ham qo'shiladi.

Darsda: Kechikish va o'tkazuvchanlik →
Konsensus (Raft)

Bir nechta node lider va umumiy log bo'yicha ko'pchilik ovozi bilan kelishadi. O'zgarish ko'pchilik saqlaganda commit bo'ladi, term va ovozlar har term'da ko'pi bilan bitta lider beradi.

Darsda: Konsensus va lider saylovi →
Load balancer

Kiruvchi trafikni bir nechta server orasida taqsimlaydigan qism. L4 ulanishlarni, L7 alohida so'rovlarni taqsimlaydi; round robin, least connections yoki og'irliklar bilan tanlaydi.

Darsda: Yukni taqsimlash →
Long polling

Klient so'rov yuboradi, server esa yangi narsa paydo bo'lguncha yoki vaqt tugaguncha uni ushlab turadi. Har ikki soniyada so'rashdan arzonroq, lekin har javobdan keyin yangi so'rov kerak.

Darsda: Real-time yangilanishlar →
LSM-tree

Yozuvni WAL'ga qo'shib yozib, xotiradagi memtable'da saralaydigan va keyin diskka SSTable fayl qilib tushiradigan ombor. Yozish juda tez, evaziga o'qish kuchayishi va compaction keladi.

Darsda: Saqlash dvigatellari: B-tree va LSM →
Mikroservis

Alohida deploy qilinadigan va o'z ma'lumotiga ega bo'lgan kichik servis; boshqalar unga faqat API yoki hodisa orqali murojaat qiladi. Narxi: tarmoq chaqiruvlari, qisman yiqilish va umumiy tranzaksiyaning yo'qligi, shuning uchun toza monolitdan boshlanadi.

Darsda: Mikroservislar →
Navbat (queue)

Producer va worker'lar orasidagi bufer: sekin yoki cheklangan ish so'rov yo'lidan chiqib navbatga tushadi va worker'lar uni o'z tezligida bajaradi. Navbat to'lqinni yutadi, ack ish tugagach beriladi.

Darsda: Xabar navbatlari →
NoSQL (hujjat, wide-column, key-value)

Relatsion bo'lmagan omborlar: hujjat ombori butun obyektni bitta o'qishda beradi, wide-column juda ko'p yozuvni ko'taradi, key-value faqat kalit bo'yicha qidiradi. Ular oldindan ma'lum foydalanish usuliga moslanadi, relatsion baza esa yangi savollarga ochiq.

Darsda: SQL va NoSQL →
OAuth2 / OIDC

Foydalanuvchi identity provider'da kiradi va bir martalik code bilan qaytadi, API uni serverdan serverga id token'ga almashtiradi. Ilova parolni umuman ko'rmaydi.

Darsda: Autentifikatsiya →
Observability (log, metrika, trace)

Log nima bo'lganini, metrika qancha va qanchalik tez-tez bo'lganini, trace vaqt qayerga ketganini aytadi. Servislar uchun RED, resurslar uchun USE metrikalari, alert esa o'rtachaga emas, p95 ga.

Darsda: Kuzatuvchanlik (observability) →
Optimistik qulf (version)

Qatorni oldindan qulflash o'rniga yozish paytida version ustuni o'zgarmaganini tekshirish. Agar boshqa yozuv oldinroq o'tgan bo'lsa, update hech narsani o'zgartirmaydi va amal qayta urinadi.

Darsda: Tranzaksiyalar →
Origin shield

Edge'lar va origin orasidagi oraliq kesh qatlami. Har edge alohida so'rash o'rniga ko'p edge miss'i origin'ga bitta so'rov bo'lib boradi.

Darsda: CDN va edge keshlar →
Ortiqcha yukni rad etish (load shedding)

Server to'lib qolganda ortiqcha so'rovlarga kutdirmasdan darhol 503 qaytarish. Hammaga sekin xato bergandan ko'ra bir qismiga tez "keyinroq urining" deyish yaxshi.

Darsda: Kechikish va o'tkazuvchanlik →
Outbox

Servis ma'lumotni ham, hodisani ham bitta lokal tranzaksiyada outbox jadvaliga yozadi, alohida relay esa hodisani broker'ga yuboradi. Hodisa kechikishi mumkin, lekin endi yo'qolmaydi.

Darsda: Saga va outbox →
O'tkazuvchanlik (throughput)

Tizim soniyasiga nechta so'rovni tugatishi. Kechikish bilan bir vaqtda ishlanayotgan so'rovlar soni orqali bog'langan.

Darsda: Kechikish va o'tkazuvchanlik →
Parol hash'i (tuz bilan)

Parol o'zi emas, har foydalanuvchi uchun tasodifiy tuz qo'shilgan sekin hash (argon2id yoki bcrypt) saqlanadi. Login sezilmas darajada sekinlashadi, sizib chiqqan bazani buzish esa millionlab marta qiyinlashadi.

Darsda: Autentifikatsiya →
Persentil (p50, p95, p99)

p95 — so'rovlarning 95% i shu vaqtdan tezroq tugaydi, ya'ni har yigirmatadan bittasi sekinroq. O'rtacha qiymat sekin dumni yashiradi, shuning uchun p95 va p99 kuzatiladi.

Darsda: Kechikish va o'tkazuvchanlik →
Presigned URL

API imzolab beradigan qisqa muddatli havola, klient faylni u orqali to'g'ridan-to'g'ri object storage'ga yuklaydi. Baytlar API orqali o'tmaydi, API faqat kim va qancha hajm ekanini tekshiradi.

Darsda: Fayl yuklash →
Pub/sub

Producer hodisani topic'ga bir marta yozadi, har obunachi guruhi uni o'z offset'i bilan o'z tezligida o'qiydi. Sekin yoki o'lik obunachi faqat orqada qoladi, producer'ni to'xtatmaydi.

Darsda: Pub/sub va hodisalar jurnali →
Qizigan kalit (hot key)

Yuki boshqalardan juda katta bo'lgan bitta kalit, masalan ulkan kanal yoki aksiyadagi mahsulot. U bitta shard yoki kesh node'ini qizdiradi, shuning uchun bucket'larga bo'linadi.

Darsda: Sharding →
Qog'oz ustidagi hisob (napkin math)

Tizim hajmini oddiy ko'paytirishlar zanjiri bilan taxmin qilish: foydalanuvchilar, soniyasiga so'rovlar, kunlik baytlar, keyin disk, tarmoq va serverlar. Har bir faraz yoziladi, o'rtachaga emas, cho'qqiga rejalashtiriladi.

Darsda: Qog'oz ustida hisob →
Quorum (R + W > N)

Har yozuv N ta replikadan W tasida tasdiqlansa hisoblanadi, o'qish R ta replikadan so'raydi. R + W > N bo'lsa har o'qish oxirgi yozuv bilan kamida bitta replikada kesishadi va faqat ko'pchilik tomon yoza oladi.

Darsda: CAP: aloqa uzilganda →
Rate limiting

Bitta klient vaqt birligida qancha so'rov yuborishini cheklash, qolganlarni undan himoya qilish uchun. Limitdan oshganda Retry-After bilan 429 qaytariladi, hisoblagich esa barcha serverlar uchun umumiy bo'ladi.

Darsda: Rate limiting →
RBAC va ABAC

RBAC ruxsatni rolga qarab beradi, ABAC esa foydalanuvchi, resurs va kontekst atributlari haqidagi qoidalar bilan. Ikkalasi ham bitta joydagi bitta siyosatda, standart javob — rad.

Darsda: Avtorizatsiya →
Read-your-writes

Foydalanuvchi o'zi yozgan narsani doim ko'rishi kafolati. Yozuvdan keyin uning o'qishlari replika yetib olguncha liderga yo'naltiriladi.

Darsda: Bazani replikatsiya qilish →
Replikatsiya (lider va follower)

Lider barcha yozuvlarni qabul qiladi va o'z logini follower'larga uzatadi, ular uni qayta bajarib nusxa saqlaydi. Replikalar o'qish quvvatini va failover uchun zaxirani beradi.

Darsda: Bazani replikatsiya qilish →
Replikatsiya kechikishi

Asinxron replika liderdan qancha orqada ekani. Yuk ostida u o'sadi va replikadan o'qilgan ma'lumot eskirgan bo'lishi mumkin.

Darsda: Bazani replikatsiya qilish →
Request coalescing

Miss bo'lganda faqat bitta so'rov qisqa lock olib bazadan o'qiydi va keshni to'ldiradi, qolganlari bir necha millisekund kutib tayyor kalitni o'qiydi. Minglab bir xil so'rov bittaga aylanadi.

Darsda: Keshlash →
REST

Har resursga bitta URL va standart HTTP metodlari. Sodda va yaxshi keshlanadi, lekin over-fetching, under-fetching va N+1 chaqiruvlarga olib kelishi mumkin.

Darsda: API uslublari →
Saga

Bir nechta servisdagi ish lokal tranzaksiyalar zanjiri sifatida bajariladi, har qadamning kompensatsiyasi bor. Biror qadam yiqilsa, oldingi qadamlar kompensatsiya bilan qaytariladi; zanjirni orkestrator yoki hodisalar (xoreografiya) boshqaradi.

Darsda: Saga va outbox →
Service discovery

Nusxalar ishga tushganda nomi va manzilini registry'ga yozadi, heartbeat to'xtasa o'chiriladi. Chaqiruvchi manzilni qo'lda emas, registry'dan oladi: o'zi (client-side), load balancer orqali (server-side) yoki DNS orqali.

Darsda: Servislarni topish (service discovery) →
Snowflake ID (vaqt + mashina + ketma-ketlik)

64 bitli ID: tanlangan davrdan beri o'tgan millisekundlar, mashina raqami va shu millisekund ichidagi hisoblagich. Har server ID'ni o'zi yaratadi, soat orqaga ketsa kutadi yoki rad etadi.

Darsda: Unikal ID'lar →
Split brain

Ikki node bir vaqtda o'zini primary deb hisoblab, ikkalasi ham yozishi. Ma'lumot ikki tomonga ajraladi, shuning uchun eski primary fencing bilan o'rab qo'yiladi.

Darsda: Zaxira va failover →
Stateless (holatsiz) server

So'rovlar orasida jarayon xotirasida hech narsa saqlamaydigan server. Sessiya va fayllar umumiy omborda, shuning uchun istalgan server istalgan vaqtda o'chishi yoki qo'shilishi mumkin.

Darsda: Holatsiz (stateless) serverlar →
Sticky sessiya

Balancer bir foydalanuvchini doim o'sha serverga yuboradi. Bu muammoni yashiradi, hal qilmaydi: server qayta ishga tushsa sessiya yo'qoladi, yuk esa notekis bo'ladi.

Darsda: Holatsiz (stateless) serverlar →
Shard kaliti

Qator qaysi shard'da turishini hal qiladigan qiymat. Eng ko'p so'rov filtrlaydigan ustun tanlanadi, vaqt bilan o'sadigan kalit esa hash qilinadi, aks holda bitta shard qiziydi.

Darsda: Sharding →
Sharding

Bitta serverga sig'may qolgan jadvalni qatorlar bo'yicha bir nechta serverga (shard'ga) bo'lish. Har qator qayerda turishini shard kaliti hal qiladi.

Darsda: Sharding →
Tarmoq bo'linishi (partition)

Tizim qismlari orasidagi aloqa uzilib, ular bir-birini ko'rmay qolishi. Har ikki tomon ishlayveradi, lekin kelisha olmaydi.

Darsda: CAP: aloqa uzilganda →
Timeout

Javobni qancha kutib, keyin voz kechish chegarasi. Timeout'siz bitta sekin servis barcha thread'larni band qilib, hammasini muzlatishi mumkin; qiymat haqiqiy kechikishdan tanlanadi.

Darsda: Timeout va qayta urinishlar →
TLS

Ulanishni shifrlaydigan protokol: handshake'da tomonlar umumiy kalit kelishadi, server esa sertifikat bilan shaxsini isbotlaydi. Sertifikat o'zi yangilanib turishi kerak, aks holda yarim tunda eskiradi.

Darsda: Shifrlash va sirlar →
Token bucket

Har klientda bir xil tezlikda to'ladigan, sig'imi cheklangan token chelagi bor, har so'rov bitta token oladi. Halol to'lqinga ruxsat beradi, o'rtacha tezlikni esa qat'iy ushlaydi.

Darsda: Rate limiting →
Trace va span

Har servis bitta so'rov uchun span yozadi: nima qilgan, qachon boshlagan va qancha davom etgan. Span'lar umumiy trace id orqali bitta daraxtga yig'iladi va sekin qadam ko'rinadi.

Darsda: Kuzatuvchanlik (observability) →
Tranzaksiya

Bir-biriga tegishli bir nechta yozuvni BEGIN ... COMMIT ichida bajarish: yo hammasi saqlanadi, yo hech biri. Server o'rtada o'lsa ham yarim yozuv qolmaydi.

Darsda: Tranzaksiyalar →
TTL (yashash muddati)

Keshdagi kalit qancha vaqtdan keyin o'zi o'chishi. Invalidatsiya unutilsa ham eskirgan ma'lumot abadiy qolmasligi uchun zaxira himoya.

Darsda: Keshlash →
UUIDv7

Birinchi 48 biti millisekunddagi vaqt, qolgani tasodifiy bo'lgan 128 bitli ID. Yangi ID'lar indeks oxiriga tushadi, shuning uchun tasodifiy UUIDv4 kabi B-tree'ni titib tashlamaydi.

Darsda: Unikal ID'lar →
Vertikal masshtablash

Serverni kattaroq va kuchliroq serverga almashtirish. Oddiy, lekin bir kun undan kattasi qolmaydi va u baribir yagona nosozlik nuqtasi.

Darsda: Vertikal va gorizontal masshtablash →
WAL (write-ahead log)

Har o'zgarish avval faqat oxiriga qo'shib yoziladigan log faylga tushadi, keyin asosiy tuzilmaga. Server yiqilsa, ma'lumot shu logdan tiklanadi.

Darsda: Saqlash dvigatellari: B-tree va LSM →
Watermark

Stream processor kech kelgan hodisalarni qancha kutishini hal qiladigan belgi: ko'rilgan eng yangi event time minus ruxsat etilgan kechikish. Oyna watermark uning oxiridan o'tgandagina yakuniy bo'ladi, undan kechroqlari side output'ga ketadi.

Darsda: Batch va stream →
WebSocket

Klient va server orasidagi bitta doimiy ulanish, ikkala tomon ham istalgan vaqtda xabar yuboradi. Ko'p ochiq ulanishlar alohida gateway qatlamida ushlanadi.

Darsda: Real-time yangilanishlar →
Write-through va write-back

Write-through bitta so'rovda keshga ham, bazaga ham yozadi: kesh doim yangi, lekin yozuv ikki marta to'laydi. Write-back faqat keshga yozadi va worker keyinroq bazaga o'tkazadi: juda tez, lekin kesh o'lsa o'tkazilmagan qism yo'qoladi.

Darsda: Keshlash →
Yagona nosozlik nuqtasi (SPOF)

Yo'qolsa butun tizimni to'xtatadigan qism. Unga odamsiz o'rnini egallaydigan zaxira beriladi.

Darsda: Zaxira va failover →