mufassall

Biznes jarayonlar / 12 / 12

Hujjatlarni uzluksiz raqamlash

Ko'p mamlakatlarda chiqarilgan hisob-varaqlar uzluksiz raqamlanishi shart: har seriya va har yil ichida birorta raqam tushib qolmasligi va ikki marta ishlatilmasligi kerak, auditor esa reyestrni tekshiradi. Bazadagi sequence bo'shliq qoldiradi, MAX()+1 esa dublikat beradi. Yakunlash tranzaksiyasida olinadigan hisoblagich qatori ikkala kafolatni ham beradi, evaziga yozuvchilar navbatda turadi. Shuning uchun dars bu narxni o'lchaydi va uni kichik ushlaydi.

  • 14 daq
  • O'rta
  • 12 qadam
Tushib qolgan raqamlar
0 /yr
Ikki marta ishlatilgan raqamlar
0 /yr
Seriya bo'yicha yakunlash
900 /s
Yakunlashda p99 kutish
4 ms
Lab'da ochish

  • so'rov
  • javob
  • qayta yetkazish
  • takroriy
  • yo'qolgan
  • chaqiruv: javob shu chiziqda qaytadi

Raqamlar — model ssenariysi, o'lchov emas

Haqiqiy so'rov

Hisob-varaq servisi → Hisob-varaqlar bazasi

So'rov

INSERT INTO invoices (id, number, status, buyer_id)1
VALUES (gen_random_uuid(),
        'INV-2026-' || lpad(nextval('invoice_no')::text, 6, '0'),2
        'draft', 'b_310');3
-- the number is taken the moment a draft is created

Javob

INSERT 0 1   number = INV-2026-0004814
  1. number — Hujjatning yuridik identifikatori: unga bosiladi va hisobotga kiradi.
  2. nextval — Bazadagi sequence: tez, hech qachon bloklamaydi, hech qachon orqaga qaytmaydi.
  3. draft — Hujjat hali chiqarilmagan, lekin allaqachon raqamni egallab turibdi.
  4. INV-2026-000481 — INV seriyasi, 2026 yil, yilning 481-hujjati.

O'zingiz quringKonspektDarslarni solishtirish

Kurs: 74 dars
  1. 01 Asoslar

    1. So'rovning yo'li
    2. Kechikish va o'tkazuvchanlik
    3. Qog'oz ustida hisob
  2. 02 Masshtablash

    1. Vertikal va gorizontal masshtablash
    2. Yukni taqsimlash
    3. Holatsiz (stateless) serverlar
    4. Keshlash
    5. Keshni yangilash (invalidation)
    6. CDN va edge keshlar
  3. 03 Ma'lumot va saqlash

    1. SQL va NoSQL
    2. Bazadagi indekslar
    3. Geo qidiruv: kim yaqinda
    4. Matn bo'yicha qidiruv (full-text search)
    5. Vektor qidiruv
    6. Saqlash dvigatellari: B-tree va LSM
    7. Bloom filtri
    8. Bazani replikatsiya qilish
    9. Sharding
    10. Consistent hashing
    11. Unikal ID'lar
    12. CAP: aloqa uzilganda
    13. Konsensus va lider saylovi
    14. Tranzaksiyalar
    15. Fayl yuklash
  4. 04 Aloqa

    1. API uslublari
    2. Xabar navbatlari
    3. Pub/sub va hodisalar jurnali
    4. Real-time yangilanishlar
    5. Callback'lar ishonchliligi
    6. Webhook'larni ishonchli yuborish
  5. 05 Ishonchlilik

    1. Zaxira va failover
    2. Rate limiting
    3. Timeout va qayta urinishlar
    4. Kuzatuvchanlik (observability)
    5. SLO va xato byudjeti
    6. Backpressure
  6. 06 Arxitektura

    1. Mikroservislar
    2. Servislarni topish (service discovery)
    3. Saga va outbox
    4. O'zgarishlarni ushlash (CDC)
    5. Tranzaksion outbox
    6. Taqsimlangan lock'lar
    7. Batch va stream
    8. Multi-tenancy: ko'p mijozli tizim
    9. Event sourcing
  7. 07 Xavfsizlik

    1. Autentifikatsiya
    2. Avtorizatsiya
    3. Shifrlash va sirlar
    4. Maxfiy ma'lumotlarni boshqarish
  8. 08 Yetkazib berish

    1. Testlash
    2. CI/CD: commit'dan production'gacha
    3. To'xtovsiz migratsiyalar
    4. Feature flag'lar
  9. 09 Butun tizimlar

    1. Talablardan dizayngacha
    2. URL qisqartirgich loyihasi
    3. Yangiliklar lentasi loyihasi
    4. Chat loyihasi
    5. Video sayt loyihalash
    6. Qidiruv takliflari (autocomplete) dizayni
    7. Job scheduler (vazifa rejalashtiruvchi) dizayni
  10. 10 Biznes jarayonlar

    1. To'lov shlyuzi
    2. Pul va yaxlitlash
    3. Ikki yoqlama hisob daftari
    4. To'lovlarni solishtirish
    5. Obuna to'lovlari
    6. Elektron raqamli imzo
    7. Hujjatning hayot sikli
    8. Audit jurnali
    9. Xabarnomalarni yetkazish
    10. Ommaviy import
    11. Pulni qaytarish va chargeback
    12. Hujjatlarni uzluksiz raqamlash
  11. 11 Real tajribalar

    1. Tajriba: Discord xabarlarni qanday saqlaydi
    2. Tajriba: Figma'da birgalikda tahrirlash