Konspekt · Ma'lumot va saqlash
SQL va NoSQL
Muammo
Bitta do'kon, bir necha xil ma'lumot. Buyurtmalarga JOIN va tranzaksiya kerak, buyurtma sahifasi bitta o'qishni xohlaydi, sahifa ko'rishlari soniyasiga o'n minglab keladi, savat bitta kalit bo'yicha olinadi. Omborni ma'lumot qanday o'qilishi va yozilishiga qarab tanlash, savollar o'zgarganda nima bo'lishi.
Nimani o'rganasiz
- Relatsion baza nima beradi: JOIN, tranzaksiya, sxemani qayta qurmasdan yangi savollar
- Hujjat ombori: butun obyekt bitta o'qishda, bitta foydalanish usuliga moslangan
- Wide-column ombor: juda ko'p yozuv, lekin har savolga bitta jadval
- Key-value ombor: eng tez qidiruv, boshqa hech narsa yo'q
Diagramma kod sifatida
Darsdagi yakuniy sxemani matn ko'rinishida oling va Jira, GitLab, GitHub, Notion yoki hujjatga qo'ying: Mermaid u yerlarda o'zi chiziladi. D2 va PlantUML (Confluence, IntelliJ) uchun alohida variantlar bor.
Mermaid: sxema
flowchart LR
n_client(["Do'kon ilovasi"])
n_api["API"]
n_sql[("Relatsion baza")]
n_docs[("Hujjat ombori")]
n_events[("Wide-column ombor")]
n_kv{{"Key-value ombor"}}
n_client --> n_api
n_api --> n_sql
n_api --> n_docs
n_api --> n_events
n_api --> n_kvMermaid: so'rovlar ketma-ketligi
sequenceDiagram
participant n_api as API
participant n_sql as Relatsion baza
participant n_docs as Hujjat ombori
participant n_events as Wide-column ombor
participant n_kv as Key-value ombor
Note over n_api,n_sql: Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi
n_api->>n_sql: SELECT o.id, o.created_at, p.name, i.qty
n_sql-->>n_api: 3 rows in 4 ms
Note over n_api,n_sql: Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa
n_api->>n_sql: BEGIN#59;
n_sql-->>n_api: COMMIT
Note over n_api,n_docs: Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda
n_api->>n_docs: db.orders.findOne({ _id: #34;o_901#34; })
n_docs-->>n_api: 1 document
Note over n_api,n_docs: Model ko'zlamagan yangi savol
n_api->>n_docs: db.orders.find({ #34;items.sku#34;: #34;p_17#34; })
n_docs-->>n_api: stage: COLLSCAN
Note over n_api,n_sql: O'sha savol SQL'da
n_api->>n_sql: SELECT product_id, SUM(qty)
n_sql-->>n_api: Index Scan using order_items_product_idx
Note over n_api,n_sql: Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi
n_api->>n_sql: INSERT INTO page_views (user_id, page, ts)
n_sql-->>n_api: ERROR: sorry, too many clients already
Note over n_api,n_events: Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor
n_api->>n_events: INSERT INTO views_by_user (user_id, ts, page)
n_events-->>n_api: Applied
Note over n_api,n_events: Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash
n_api->>n_events: SELECT user_id FROM views_by_user
n_events-->>n_api: InvalidRequest: Cannot execute this query
Note over n_api,n_events: Har savolga bitta jadval
n_api->>n_events: BEGIN BATCH
n_events-->>n_api: Applied
Note over n_api,n_kv: Savat uchun key-value ombor
n_api->>n_kv: HGETALL cart:u_42
n_kv-->>n_api: 1) #34;p_17#34;D2
direction: right
n_client: "Do'kon ilovasi" {
shape: rectangle
}
n_api: "API" {
shape: rectangle
}
n_sql: "Relatsion baza" {
shape: cylinder
}
n_docs: "Hujjat ombori" {
shape: cylinder
}
n_events: "Wide-column ombor" {
shape: cylinder
}
n_kv: "Key-value ombor" {
shape: hexagon
}
n_client -> n_api
n_api -> n_sql
n_api -> n_docs
n_api -> n_events
n_api -> n_kvPlantUML: so'rovlar ketma-ketligi
@startuml
participant "API" as n_api
database "Relatsion baza" as n_sql
database "Hujjat ombori" as n_docs
database "Wide-column ombor" as n_events
collections "Key-value ombor" as n_kv
note over n_api, n_sql : Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi
n_api -> n_sql : SELECT o.id, o.created_at, p.name, i.qty
n_sql --> n_api : 3 rows in 4 ms
note over n_api, n_sql : Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa
n_api -> n_sql : BEGIN;
n_sql --> n_api : COMMIT
note over n_api, n_docs : Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda
n_api -> n_docs : db.orders.findOne({ _id: "o_901" })
n_docs --> n_api : 1 document
note over n_api, n_docs : Model ko'zlamagan yangi savol
n_api -> n_docs : db.orders.find({ "items.sku": "p_17" })
n_docs --> n_api : stage: COLLSCAN
note over n_api, n_sql : O'sha savol SQL'da
n_api -> n_sql : SELECT product_id, SUM(qty)
n_sql --> n_api : Index Scan using order_items_product_idx
note over n_api, n_sql : Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi
n_api -> n_sql : INSERT INTO page_views (user_id, page, ts)
n_sql --> n_api : ERROR: sorry, too many clients already
note over n_api, n_events : Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor
n_api -> n_events : INSERT INTO views_by_user (user_id, ts, page)
n_events --> n_api : Applied
note over n_api, n_events : Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash
n_api -> n_events : SELECT user_id FROM views_by_user
n_events --> n_api : InvalidRequest: Cannot execute this query
note over n_api, n_events : Har savolga bitta jadval
n_api -> n_events : BEGIN BATCH
n_events --> n_api : Applied
note over n_api, n_kv : Savat uchun key-value ombor
n_api -> n_kv : HGETALL cart:u_42
n_kv --> n_api : 1) "p_17"
@endumlPlantUML: komponentlar
@startuml
left to right direction
agent "Do'kon ilovasi" as n_client
component "API" as n_api
database "Relatsion baza" as n_sql
database "Hujjat ombori" as n_docs
database "Wide-column ombor" as n_events
stack "Key-value ombor" as n_kv
n_client --> n_api
n_api --> n_sql
n_api --> n_docs
n_api --> n_events
n_api --> n_kv
@endumlXulosa
Omborni ma'lumot qanday ishlatilishiga qarab tanlang.
1) Relatsion: JOIN, tranzaksiya va sxemani qayta qurmasdan yangi savollar; biznes ma'lumoti uchun standart tanlov. 2) Hujjat: foydalanish usuli ma'lum bo'lsa, bitta obyekt bitta o'qishda. 3) Wide-column: juda ko'p yozuv, har savolga bitta jadval. 4) Key-value: kalit bo'yicha qidiruv va boshqa hech narsa. Bitta tizim ko'pincha bir nechtasini ishlatadi.
Ko'rsatkichlar: boshida va oxirida
| Ko'rsatkich | Boshida | Oxirida |
|---|---|---|
| So'rov p95 | 28 ms | 4 ms |
| So'rovga o'qilgan qatorlar | 3 | 1 |
| Qabul qilingan yozuvlar | 400/s | 40 000/s |
Qadamlar
- Holat Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi
Buyurtmalar, buyurtma qatorlari va mahsulotlar alohida jadvallarda turadi.
- Holat Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa
Buyurtma berish ikki yozuv: buyurtmani yaratish va chiroqlarni qoldiqdan ayirish.
- Holat Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda
Hujjat ombori buyurtmani bitta JSON obyekt sifatida saqlaydi, qatorlar va mahsulot nomlari uning ichida.
- Muammo Model ko'zlamagan yangi savol
Biznes so'raydi: «
p_17chiroq qaysi buyurtmalarda bor?». - Yechim O'sha savol SQL'da
Relatsion bazada buyurtma qatorlari allaqachon
product_idbo'yicha indeksli jadval. - Muammo Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi
Yangi funksiya har sahifa ko'rishni yozadi: soniyasiga 40 000 ta INSERT.
- Yechim Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor
Sahifa ko'rishlari wide-column omborga ko'chadi.
- Muammo Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash
Endi kimdir so'raydi: «bu buyurtma sahifasini kimlar ko'rgan?».
- Yechim Har savolga bitta jadval
Yechim — o'sha ko'rishni ikki marta saqlash: bir marta foydalanuvchi bo'yicha, bir marta sahifa bo'yicha.
- Holat Savat uchun key-value ombor
Savat faqat foydalanuvchi ID'si bo'yicha o'qiladi va yoziladi, har tashrifda ko'p marta.
- Xulosa Xulosa
Omborni ma'lumot qanday ishlatilishiga qarab tanlang.
Atamalar
- NoSQL (hujjat, wide-column, key-value)
- Relatsion bo'lmagan omborlar: hujjat ombori butun obyektni bitta o'qishda beradi, wide-column juda ko'p yozuvni ko'taradi, key-value faqat kalit bo'yicha qidiradi. Ular oldindan ma'lum foydalanish usuliga moslanadi, relatsion baza esa yangi savollarga ochiq.