mufassall

Konspekt · Ma'lumot va saqlash

SQL va NoSQL

13 daq · Boshlang'ich · mufassall.dtwin.uz/uz/l/sql-nosql/

← Darsni ochish

Muammo

Bitta do'kon, bir necha xil ma'lumot. Buyurtmalarga JOIN va tranzaksiya kerak, buyurtma sahifasi bitta o'qishni xohlaydi, sahifa ko'rishlari soniyasiga o'n minglab keladi, savat bitta kalit bo'yicha olinadi. Omborni ma'lumot qanday o'qilishi va yozilishiga qarab tanlash, savollar o'zgarganda nima bo'lishi.

Nimani o'rganasiz

  • Relatsion baza nima beradi: JOIN, tranzaksiya, sxemani qayta qurmasdan yangi savollar
  • Hujjat ombori: butun obyekt bitta o'qishda, bitta foydalanish usuliga moslangan
  • Wide-column ombor: juda ko'p yozuv, lekin har savolga bitta jadval
  • Key-value ombor: eng tez qidiruv, boshqa hech narsa yo'q
Yakuniy sahna
45%40%15%20%65%

Diagramma kod sifatida

Darsdagi yakuniy sxemani matn ko'rinishida oling va Jira, GitLab, GitHub, Notion yoki hujjatga qo'ying: Mermaid u yerlarda o'zi chiziladi. D2 va PlantUML (Confluence, IntelliJ) uchun alohida variantlar bor.

Mermaid: sxema

flowchart LR
  n_client(["Do'kon ilovasi"])
  n_api["API"]
  n_sql[("Relatsion baza")]
  n_docs[("Hujjat ombori")]
  n_events[("Wide-column ombor")]
  n_kv{{"Key-value ombor"}}
  n_client --> n_api
  n_api --> n_sql
  n_api --> n_docs
  n_api --> n_events
  n_api --> n_kv

Mermaid: so'rovlar ketma-ketligi

sequenceDiagram
  participant n_api as API
  participant n_sql as Relatsion baza
  participant n_docs as Hujjat ombori
  participant n_events as Wide-column ombor
  participant n_kv as Key-value ombor
  Note over n_api,n_sql: Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi
  n_api->>n_sql: SELECT o.id, o.created_at, p.name, i.qty
  n_sql-->>n_api: 3 rows in 4 ms
  Note over n_api,n_sql: Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa
  n_api->>n_sql: BEGIN#59;
  n_sql-->>n_api: COMMIT
  Note over n_api,n_docs: Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda
  n_api->>n_docs: db.orders.findOne({ _id: #34;o_901#34; })
  n_docs-->>n_api: 1 document
  Note over n_api,n_docs: Model ko'zlamagan yangi savol
  n_api->>n_docs: db.orders.find({ #34;items.sku#34;: #34;p_17#34; })
  n_docs-->>n_api: stage: COLLSCAN
  Note over n_api,n_sql: O'sha savol SQL'da
  n_api->>n_sql: SELECT product_id, SUM(qty)
  n_sql-->>n_api: Index Scan using order_items_product_idx
  Note over n_api,n_sql: Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi
  n_api->>n_sql: INSERT INTO page_views (user_id, page, ts)
  n_sql-->>n_api: ERROR: sorry, too many clients already
  Note over n_api,n_events: Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor
  n_api->>n_events: INSERT INTO views_by_user (user_id, ts, page)
  n_events-->>n_api: Applied
  Note over n_api,n_events: Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash
  n_api->>n_events: SELECT user_id FROM views_by_user
  n_events-->>n_api: InvalidRequest: Cannot execute this query
  Note over n_api,n_events: Har savolga bitta jadval
  n_api->>n_events: BEGIN BATCH
  n_events-->>n_api: Applied
  Note over n_api,n_kv: Savat uchun key-value ombor
  n_api->>n_kv: HGETALL cart:u_42
  n_kv-->>n_api: 1) #34;p_17#34;

D2

direction: right

n_client: "Do'kon ilovasi" {
  shape: rectangle
}
n_api: "API" {
  shape: rectangle
}
n_sql: "Relatsion baza" {
  shape: cylinder
}
n_docs: "Hujjat ombori" {
  shape: cylinder
}
n_events: "Wide-column ombor" {
  shape: cylinder
}
n_kv: "Key-value ombor" {
  shape: hexagon
}

n_client -> n_api
n_api -> n_sql
n_api -> n_docs
n_api -> n_events
n_api -> n_kv

PlantUML: so'rovlar ketma-ketligi

@startuml
participant "API" as n_api
database "Relatsion baza" as n_sql
database "Hujjat ombori" as n_docs
database "Wide-column ombor" as n_events
collections "Key-value ombor" as n_kv
note over n_api, n_sql : Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi
n_api -> n_sql : SELECT o.id, o.created_at, p.name, i.qty
n_sql --> n_api : 3 rows in 4 ms
note over n_api, n_sql : Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa
n_api -> n_sql : BEGIN;
n_sql --> n_api : COMMIT
note over n_api, n_docs : Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda
n_api -> n_docs : db.orders.findOne({ _id: "o_901" })
n_docs --> n_api : 1 document
note over n_api, n_docs : Model ko'zlamagan yangi savol
n_api -> n_docs : db.orders.find({ "items.sku": "p_17" })
n_docs --> n_api : stage: COLLSCAN
note over n_api, n_sql : O'sha savol SQL'da
n_api -> n_sql : SELECT product_id, SUM(qty)
n_sql --> n_api : Index Scan using order_items_product_idx
note over n_api, n_sql : Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi
n_api -> n_sql : INSERT INTO page_views (user_id, page, ts)
n_sql --> n_api : ERROR: sorry, too many clients already
note over n_api, n_events : Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor
n_api -> n_events : INSERT INTO views_by_user (user_id, ts, page)
n_events --> n_api : Applied
note over n_api, n_events : Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash
n_api -> n_events : SELECT user_id FROM views_by_user
n_events --> n_api : InvalidRequest: Cannot execute this query
note over n_api, n_events : Har savolga bitta jadval
n_api -> n_events : BEGIN BATCH
n_events --> n_api : Applied
note over n_api, n_kv : Savat uchun key-value ombor
n_api -> n_kv : HGETALL cart:u_42
n_kv --> n_api : 1) "p_17"
@enduml

PlantUML: komponentlar

@startuml
left to right direction
agent "Do'kon ilovasi" as n_client
component "API" as n_api
database "Relatsion baza" as n_sql
database "Hujjat ombori" as n_docs
database "Wide-column ombor" as n_events
stack "Key-value ombor" as n_kv
n_client --> n_api
n_api --> n_sql
n_api --> n_docs
n_api --> n_events
n_api --> n_kv
@enduml

Xulosa

Omborni ma'lumot qanday ishlatilishiga qarab tanlang.

1) Relatsion: JOIN, tranzaksiya va sxemani qayta qurmasdan yangi savollar; biznes ma'lumoti uchun standart tanlov. 2) Hujjat: foydalanish usuli ma'lum bo'lsa, bitta obyekt bitta o'qishda. 3) Wide-column: juda ko'p yozuv, har savolga bitta jadval. 4) Key-value: kalit bo'yicha qidiruv va boshqa hech narsa. Bitta tizim ko'pincha bir nechtasini ishlatadi.

Ko'rsatkichlar: boshida va oxirida

Ko'rsatkichBoshidaOxirida
So'rov p9528 ms4 ms
So'rovga o'qilgan qatorlar31
Qabul qilingan yozuvlar400/s40 000/s

Qadamlar

  1. Holat Relatsion: ma'lumot jadvallarda, o'qishda birlashtiriladi

    Buyurtmalar, buyurtma qatorlari va mahsulotlar alohida jadvallarda turadi.

  2. Holat Tranzaksiya: hammasi yoki hech narsa

    Buyurtma berish ikki yozuv: buyurtmani yaratish va chiroqlarni qoldiqdan ayirish.

  3. Holat Hujjat: butun buyurtma bitta o'qishda

    Hujjat ombori buyurtmani bitta JSON obyekt sifatida saqlaydi, qatorlar va mahsulot nomlari uning ichida.

  4. Muammo Model ko'zlamagan yangi savol

    Biznes so'raydi: «p_17 chiroq qaysi buyurtmalarda bor?».

  5. Yechim O'sha savol SQL'da

    Relatsion bazada buyurtma qatorlari allaqachon product_id bo'yicha indeksli jadval.

  6. Muammo Sahifa ko'rishlari relatsion bazani bosib ketadi

    Yangi funksiya har sahifa ko'rishni yozadi: soniyasiga 40 000 ta INSERT.

  7. Yechim Hodisalar oqimi uchun wide-column ombor

    Sahifa ko'rishlari wide-column omborga ko'chadi.

  8. Muammo Kalit bo'lmagan ustun bo'yicha so'rash

    Endi kimdir so'raydi: «bu buyurtma sahifasini kimlar ko'rgan?».

  9. Yechim Har savolga bitta jadval

    Yechim — o'sha ko'rishni ikki marta saqlash: bir marta foydalanuvchi bo'yicha, bir marta sahifa bo'yicha.

  10. Holat Savat uchun key-value ombor

    Savat faqat foydalanuvchi ID'si bo'yicha o'qiladi va yoziladi, har tashrifda ko'p marta.

  11. Xulosa Xulosa

    Omborni ma'lumot qanday ishlatilishiga qarab tanlang.

Atamalar

NoSQL (hujjat, wide-column, key-value)
Relatsion bo'lmagan omborlar: hujjat ombori butun obyektni bitta o'qishda beradi, wide-column juda ko'p yozuvni ko'taradi, key-value faqat kalit bo'yicha qidiradi. Ular oldindan ma'lum foydalanish usuliga moslanadi, relatsion baza esa yangi savollarga ochiq.